Malatya İli Tarihi 35

EMİR ÖMER TÜRBESİ

Emir Ömer Türbesi

Battalgazi, yani Eski Malatya, şehir surlarının içerisinde yer alan ve bugün büyük çapta yenilenmiş olan Mescit; Emiru-l Azam Ömer Bey tarafından H:971 / M: 1563 tarihinde yapılmıştır. Ayrıca kitabede Emir Bey’in aile efradından bazılarının isimleri geçmektedir. Bu zat Battal Gazi destanlarında adı geçen Emir Ömer olmayıp Malatya’da Emirlik yapmış ve ailesi tarafından bir çok eser yaptırmış olan, Melik Sunullah Ailesinin bir mensubudur. 1560 tarihli Kanuni Devri Malatya Tahrir Defterinde “Mahalle-i Mescid-i Ömer Beg” adında bir mahalle kayıtlarda vardır.

Kareye yakın dikdörtgen planlı olan mescit düzgün kesme taş ve kaba yonu taştan inşa edilmiştir. Çatı örtüsü düz dam şeklindedir. Kuzeydoğu köşesinde bulunan taş kapısı bitkisel ve geometrik taş süslemeler kullanılmıştır. Kapının hemen sağında bulunan dikdörtgen pencerenin üst kısmında nesih yazı ile iki satırlık inşa kitabesi yer alır. Mescidin içerisinde banisi Emir Ömer Bey’in kabri bulunmaktadır

KANLI KÜMBET

Kanlı Kümbet

Battalgazi ilçesi şehir surlarının dışında, Meydanbaşı mahallesinde eski mezarlığın içerisindedir. Türbe; asıl mezar hücresi ( kripta ) ve gövde kısmı olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır. Asıl mezar kısmına yapının kuzeyinde bulunan kapı aralığından girilir. Ancak içi ve etrafı tonoz seviyesine kadar toprakla doludur. Yapının malzemesi taş ve tuğladır. Mezar kısmı taş, kubbesi ve kubbe geçişi tuğladan örülüdür. Türbenin ne zaman yapıldığına dair herhangi bir yazılı belge mevcut olmamakla beraber, yapı stili itibariyle Beylikler dönemi (14yy-15yy) ve Osmanlı eseri olduğu varsayılabilir.

SIDDI ZEYNEP KÜMBETİ

Sıddı Zeynep Kümbeti

Battalgazi Karahan mahallesinde yer alan ve Kümbet şeklinde inşa edilmiş bir yapı olup, içten ve dıştan sekizgen pramidal bir gövde ve külahı vardır. Yapıda tamamen düzgün kesme taş kullanılmıştır. İçerisinde, son zamanlarda betonla yenilenmiş sade bir mezar mevcut olup kime ait olduğuna dair herhangi bir kitabesi mevcut değildir.

İçerisinde bulunan kabrin tam olarak kime ait olduğu bilinmemekle beraber, Kayseri’de bulunan M:1184 tarihini taşıyan aynı stildeki kümbetten yola çıkarak Sıdı Zeynep Türbesinin Danişment Sultanlarından birine ait olma ihtimali oldukça kuvvetlidir. 1965 yılında halkın yardımlarıyla onarılmıştır.

VENK KİLİSESİ

Venk Kilisesi

Merkez İlçeye bağlı, Çamurlu Köyü içerisinde, şehre 2 kilometre mesafede bulunmaktadır. İbadet edilen ana bina ayaktadır. Kilisenin kuzey ve batı yönünde tamamen yıkıktır. 12,5 x 6,90 m. ebadında dikdörtgen bir plana sahiptir. Giriş batı cephesindeki küçük kapıdan sağlanmakta, kapının tam karşısında apsis bulunmaktadır. Apsisin sağında ve solunda azizlerin mekânı yer almaktadır. Apsise iki basamakla çıkılmaktadır.

1540 m2 yüzölçümlü parsel içerisindedir. Kapı üzerinde bulunan kitabeye göre, Kirkor Lusavoriç’e izafeten yapıldığı anlaşılmaktadır. Giriş kapısı üzerindeki 63 x 23 cm.lik, 4 satırlık kitabesi: “AZİZ KİRKOR’UN KAPISI 1670 YILININ MART AYININ 18’İNDE, SİMON GABİSKOS ELİ İLE YAPILDI” şeklindedir. Kitabe tarihinin sıhhati şüphelidir.

Kitabeyi okuyan ve tercüme eden Dr. Bağdasar Yeteroğlu bu şüphenin en fazla 10 senelik bir farkı kapsayacağını belirtmektedir. Bugün sadece ibadet edilen kısım ayaktadır. 12,5 x 6,90 m. ebadında, dikdörtgen planlı olan bu mekânın ön yüzü yontulmuş taşlarla inşa edilmiştir. Giriş, batı cephesindeki küçük kapı ile sağlanmaktadır. Kapının tam karşısında apsis bulunmaktadır. Apsise iki basamak ile çıkılmaktadır. Apsisin sağında ve solunda azizlerin mekânı yer almaktadır.

Uzunluğuna inşa edilen kilisenin duvarlarının her iki yüzleri düzeltilmiş taşlarla, araları ise moloz taşlarla doldurulup, araları harçla tutturulmuştur. İç duvarların yüzleri çok hafif bir sıva ile kapatılmış. Sanını üzeri tonozla kapatılmış, çatıyı teşkil eden taş malzeme kenetlendirilerek yeknesaklık kazandırılmıştır. Doğu cephesinde 6 m. yükseklikte açılan küçük bir pencere ile içeriye ışığın girmesi sağlanmaktadır. Ermenice yazılan kitabe binanın girişteki portal üzerinde bulunmaktadır. Kitabenin dört yanı haç motifi ile dekore edilmiştir.